LITWA. WILNO. 2025-11-22. Ocalić od zapomnienia – renowacja historycznych sztandarów harcerskich z Argentyny i Litwy
Wykonanie repliki przedwojennego sztandaru Wileńskiej Chorągwi Harcerskiej, obecnie w posiadaniu ZHP na Litwie.
Kopia zabytkowego sztandaru została wykonana w celu ochrony oryginału oraz zachowania jego wartości historycznej, symbolicznej i artystycznej. Realizacja miała na celu jak najwierniejsze odtworzenie formy, ikonografii oraz technik wykonania pierwowzoru, przy jednoczesnym umożliwieniu bezpiecznego użytkowania i ekspozycji kopii. Prace przeprowadzono w oparciu o analizę materiałów, kolorystyki i detali oryginalnego sztandaru. Kopię wykonano z tkanin i nici dobranych pod kątem maksymalnego podobieństwa do materiałów historycznych. Zastosowano techniki aplikacji oraz haftu ręcznego, co pozwoliło na wierne odwzorowanie elementów dekoracyjnych, napisów oraz symboliki. Szczególną uwagę poświęcono zachowaniu proporcji, kompozycji oraz charakterystycznych cech stylistycznych zabytkowego obiektu. Awers kopii sztandaru stanowi pole środkowe w kolorze czerwonym, wypełnione wizerunkiem Orła Białego. Motyw orła został wykonany techniką aplikacji i haftu, z zachowaniem detalu i czytelności formy. W dolnej części awersu umieszczono haftowany napis: „Wileńska Żeńska Chorągiew Harcerska 1913–1929”. Rewers kopii utrzymany jest w kolorze białym. W centralnej części znajduje się lilijka harcerska, stanowiąca główny motyw symboliczny tej strony sztandaru. W górnej partii rewersu widnieje haftowany napis: „Zstąp światłości”, natomiast w dolnej części umieszczono napis: „Dobądź serc zapał”. Wykonana kopia stanowi wierne odtworzenie zabytkowego sztandaru i może pełnić funkcję reprezentacyjną, edukacyjną oraz ekspozycyjną, umożliwiając jednocześnie skuteczną ochronę oryginału przed dalszą degradacją.
Przedwojenny sztandar Wileńskiej Chorągwi Harcerskiej. Sztandar został wręczony w harcerkom 1929 r. Prawdopodobnie w 1945 r. został wywieziony z zajętego przez wojska sowieckie Wilna do Polski i ukryty pod Krakowem. Szczęśliwie odnaleziony, został przekazany Związkowi Harcerstwa Polskiego na Litwie podczas Zlotu 100-lecia Harcerstwa, który odbył się w 2011 r. w Łagiewnikach.
W 2023 r. ze względu na bardzo duże zniszczenia sztandaru ZHP na Litwie, dokonano jego renowacji, a w 2025 r. wykonano kopię, która będzie towarzyszyła polskim harcerkom w Wileńszczyzny podczas ważnych dla nich wydarzeń.
Wszelkie prace konserwatorskie były prowadzone przez dyplomowanego konserwatora tkanin zabytkowych, z zachowaniem zasad minimalnej ingerencji i odwracalności zabiegów. Prace konserwatorskie wykonała i restauratorskie wykonała konserwacji tkanin ReKonArt Sp. z o.o. z Warszawy pani Marioli Ratajczyk.
Konserwację zrealizowano w ramach dofinansowania zadania publicznego w konkursie „Senat-Polonia 2025” sztandaru jako działanie pn.: „Ocalić od zapomnienia – renowacja historycznych sztandarów harcerskich z Argentyny i Litwy”.
Sztandary to haftowane i zdobione płaty materiału przytwierdzone do drzewca, których symboliczne znaczenie łączy określone grupy ludzi. Sztandar jako symbol stanowi wyjątkowe weksylium istniejące tylko w jednym egzemplarzu, a fakt jego posiadania stanowi najwyższe uznanie społeczne dla organizacji skupiającej ludzi o określonych przekonaniach i poglądach, stowarzyszonych wokół idei stanowiącej cel ich działalności. Harcerze otaczają sztandary szacunkiem, oddają im należne honory. Prawo posiadania sztandaru było przyznawane jednostce organizacyjnej w drodze szczególnego wyróżnienia. Aby zachować to dziedzictwo dla przyszłych pokoleń ZHP na Liwie postanowił wykonać kopię historycznego sztandaru.
Szczególne podziękowania należą się Kancelarii Senatu RP, dzięki dofinasowaniu którego udało się tą rekonstrukcję przygotować w ramach projektu pn.: „Ocalić od zapomnienia – renowacja historycznych sztandarów harcerskich z Argentyny i Litwy”.
