1894-1941

Prekursor ekumenizmu

Pallotyn, kapłan diecezji kamienieckiej, profesor teologii moralnej i orientalnej w Sucharach i w Ołtarzewie, więzień łagru w Uchcie.

W okresie studiów seminaryjnych w Żytomierzu prag-
nął poświęcić się sprawie pojednania Kościołów prawosławnego z katolickim. Po święceniach chciał udać się do pracy na tereny Związku Sowieckiego, ale wyjazd tam był niemożliwy z powodu prześladowania Kościoła. Aż do wybuchu wojny sprawował obowiązki profesora dla kleryków w Sucharach i w Ołtarzewie. 

 W 1939 r. został mianowany rektorem domu w Okopach Świętej Trójcy, na pograniczu Polski, Rumunii i Rosji. Miała tam mieścić się baza do pracy ekumenicznej, ale wybuch wojny pokrzyżował te plany. W drodze, koło Nowogródka, został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w Baranowiczach. Ks. Szulmińskiego oskarżono o szpiegostwo. Został skazany na pięć lat ciężkich robót w łagrze. Nie udowodniono mu działalności szpiegowskiej, ale stwierdzono, że jest człowiekiem niebezpiecznym dla społeczeństwa. Został wywieziony do Uchty koło Workuty. Obóz leżał w terenie podbiegunowym, gdzie przez 9 miesięcy ziemia była zamarznięta. Ks. Stanisław wykonywał w łagrze czynności sanitariusza i potajemnie spełniał obowiązki kapłańskie. 

Gdy w 1941 r. zawarto umowę polsko-sowiecką i ogłoszono amnestię, nie skorzystał z niej. Dobrowolnie pozostał w obozie wraz z innymi 40 więźniami, aby służyć cierpiącym posługą kapłańską. Zmarł w baraku obozowym w 1941 r. 

Całe swoje kapłańskie życie poświęcił bez reszty idei unijnej. Pragnął, by wzajemnie przybliżyć ludzi obu Kościołów przez akceptację różnic kulturowych, obrzędowych, językowych i zwyczajowych. W wielu kwestiach teologicznych ks. Szulmiński był prekursorem współczesnego ruchu ekumenicznego.

Wiem, że każdy przystępujący do tej pracy winien być gotowy na śmierć. Ale to nie jest nieszczęściem – oddać życie za Chrystusa i Jego Kościół.

Vorreiter der Ökumene

Pallottiner, Kaplan des Erzbistums Kamjanez-Podilskyj, Professor der Moral- und Orienttheologie in Suchary und Ołtarzewo, Lagerinsasse in Uchta.

Bereits während des Studiums im Priesterseminar in Zytomierz (Schytomyr) wollte er sich der Aufgabe

der Annäherung der orthodoxen russischen Kirche mit der katholischen Kirche widmen. Nach der Priesterweihe wollte er Arbeit auf dem Gebiet der Sowjetunion aufnehmen, was leider wegen der Verfolgung der Kirche wrzeunmöglich war. Bis zum Kriegsausbruch war er als Professor für Kleriker in Suchary und Ołtarzewo tätig.

1939 wurde er zum Rektor des Hauses an den Schützengräben der Heiligen Dreifaltigkeit ernannt. Das Haus lag in der Grenzregion zwischen Polen, Rumänien und Russland und war für ein Zentrum der ökumenischen Arbeit vorgesehen, der Ausbruch des II Weltkrieges durchkreuzte diese Pläne. Das NKWD verhaftete Pfarrer Szulmiński in der Nähe von Nowogródek und brachte ihn in ein Gefängnis in Baranowicze. Man verdächtigte Pfarrer Szulmiński der Spionage, dieser Vorwurf konnte ihm allerdings nicht bewiesen werden. Dennoch hielt man ihn für eine für die Gesellschaft gefährliche Person und brachte ihn nach Uchta in der Nähe von Workuta. Das Lager lag auf dem Polarkreis, die Erde ist dort neun Monate lang gefroren. Pfarrer Szulmiński arbeitete dort als Sanitäter und setzte heimlich seine Tätigkeit als Seelsorger fort. Als 1941 im Rahmen eines deutsch-polnischen Vertrags Amnestie verkündet wurde, nahm er das Angebot seiner Freilassung nicht in Anspruch. Er ist freiwillig emeinsam mit 40 Gefangenen im Lager geblieben, um die Leidenden mit seiner seelsorgerischen Arbeit zu unterstützen. Er starb in einer Lagerbaracke 1941.

Sein gesamtes Leben als Kaplan hat er der Ökumene gewidmet. Er wollte Menschen aus beiden Kirchen durchdie gegenseitige Akzeptanz der kulturellen, rituellen, sprachlichen und gewohnheitsmäßigen Unterschiede näher bringen. In vielen theologischen Fragen war Pfarrer Szulmiński der Vorreiter der modernen Ökumene.